Metrik fəzalar

Attached: anyone can read

Created almost 10 years ago

ID22929

$\newcommand{\bbQ}{\mathbb{Q}}$
$\newcommand{\bbR}{\mathbb{R}}$

$X$ çoxluğunun hər $x$, $y$ elementlər cütünə bu elementlər arasındakı məsafə adlanan və $\rho(x, y)$ kimi işarə olunan mənfi olmayan ədədi qarşı qoyan və aşağıdakı şərtləri ödəyən inikas metrika adlanır:

  1. $\rho(x, y) = 0$ yalnız və yalnız $x = y$ olduqda,
  2. $\rho(x, y) = \rho(y, x)$,
  3. $\rho(x, z) \le \rho(x, y) + \rho(y, z)$.
    Metrika ilə təchiz olunmuş çoxluq metrik fəza adlanır. $X$ çoxluğunda təyin olunmuş metrikanı bəzən $\rho_X$ ilə də işarə edəcəyik.

Nümunə. $\bbR$ çoxluğunda $x$ və $y$ arasındakı məsafəni $\rho(x, y) := |x-y|$ qəbul etsək metrik fəza alarıq.

Nümunə. $C[a,b]$ çoxluğunda
$$\rho(x, y) := \max_{t \in [a,b]} |x(t)-y(t)|$$
ifadəsi metrikanın bütün aksiomlarını ödəyir.

Tutaq ki, $X$ metrik fəzasında $\{x_n\}_{n=1}^\infty$ elementlər ardıcıllığı verilmişdir. Əgər müəyyən $a \in X$ elementi üçün
$$\lim_{n \to \infty} \rho(x_n, a) = 0$$ şərti ödənərsə, deyirlər ki, $\{x_n\}_{n=1}^\infty$ elementlər ardıcıllığı $a$ elementinə yığılır və bu
$$\lim_{n \to \infty} x_n = a \quad \text{və ya} \quad x_n \to a$$
kimi işarə olunur. Əgər $\{x_n\}_{n=1}^\infty$ elementlər ardıcıllığı
$$\lim_{\substack{m \to \infty \\ n \to \infty}} \rho(x_m, x_n) = 0$$
şərtini ödəyərsə, belə ardıcıllıq fundamental ardıcıllıq (və ya Koşi ardıcıllığı) adlanır.

**Çalışma.**İxtiyari metrik fəzada hər bir yığılan ardıcıllıq fundamentaldır.

Əgər $X$ metrik fəzasında bunun tərsi də doğru olarsa, yəni hər bir fundamental ardıcıllıq yığılarsa, belə metrik fəza tam metrik fəza adlanır.

Nümunə. $\bbR$ tam metrik fəzadır. Amma bu fəzadakı metrikaya nəzərən $\bbQ$ çoxluğu tam metrik fəza deyil. Məsələn, $\pi$ ədədinin onluq yaxınlaşmalarından ibarət $3$, $3.1$, $3.14$, $3.141$, $3.1415$, $\ldots$ ardıcıllığı $\bbQ$ metrik fəzasında fundamentaldır, amma bu fəzada heç bir elementə yığılmır.

Nümunə. $C[a,b]$ fəzasında $x_n$ ardıcıllığının $x$ elementinə yığılması $x_n(t)$ funksiyalar ardıcıllığının $x(t)$ funksiyasına müntəzəm yığılması deməkdir. Müntəzəm yığılan kəsilməz funksiyalar ardıcıllığının limitinin kəsilməz olmasından çıxır ki, $C[a,b]$ fəzası da tam metrik fəzadır.

Tutaq ki, $X$ və $Y$ metrik fəzalardır və $x_0 \in X$. Əgər $f \colon X \to Y$ inikası
$$\forall \varepsilon > 0,\ \exists \delta,\ \forall x \in X,\ \rho_X(x, x_0) < \delta \colon \rho_Y(f(x), f(x_0)) < \varepsilon$$
şərtini ödəyərsə, bu inikas $x_0$ nöqtəsində kəsilməz inikas adlanır. Metrik fəzanın bütün nöqtələrində kəsilməz inikasa bu metrik fəzada kəsilməz inikas deyilir.

Əgər $f \colon X \to Y$ qarşılıqlı birqiymətli inikası ixtiyari $x$ və $y$ elementləri üçün $\rho_X(x, y) = \rho_Y(f(x), f(y))$ bərabərliyini ödəyərsə belə inikas izometriya adlanır. Aralarında izometriya mövcud olan metrik fəzalara izometrik metrik fəzalar deyilir.

See in the graph Search below

Parents1More general nodes this one belongs to

Children55 nodes that explain it further

5 attached graphs from other writers shown.